22.11.12

Ανωμαλία στα Χρόνια της Λιτότητας


(Weegee, Man arrested for cross-dressing, New York, ca. 1939)

Πριν δυο μήνες οι αντιδράσεις στη τηλεοπτική λογοκρισία ενός gay φιλιού άγγιξαν τα όρια του μπανάλ. Συμβαίνει συχνά: Ένα μαζικό trend θέτει σε συναγερμό την αστυνομία του καλού γούστου. Και ως γνωστόν, η δημοκρατικότητα — όπως και η πολιτική γενικότερα —  είναι μια υπόθεση γούστου,  ή αλλιώς, βίτσιου. Μέσα σε αυτήν την πίστα, τα ‘κοινωνικά δικαιώματα’ αντιμετωπίζονται περιπαικτικά ως μια στιλιστική εκκεντρικότητα, ένα είδος τσαχπίνικης διανοητικής μόδας. Ζητήματα σεξουαλικότητας,  ταυτότητας και δημοκρατικότητας σχολιάζονται ειρωνικά σα μια πασαρέλα πολιτικού προοδευτισμού. Να μια φαντεζί ιδέα που χτενίζεται μακριά… από τα ουσιαστικά ‘προβλήματα’ μιας κοινωνίας υπό κατάρρευση.
Το δικαίωμα των σεξουαλικών μειονοτήτων στην ορατότητα — ή αν θέλετε στη θεαματικότητα — έκανε τη βόλτα του μέσα σε μια δημόσια αρένα βαθύτατα τραυματισμένη από φρενήρεις ιδεολογικές πολώσεις—  πολώσεις που περιστρέφονταν συχνά ακριβώς γύρω από το ‘πολιτισμικό’ background της εθνικής τραγωδίας. Κοινός παρονομαστής αυτών των ρητορικών συγκρούσεων είναι η εξίσωση της πολιτικής με μια αόρατη μάχη συμφερόντων. Τα ‘συμφέροντα’ και οι δολοπλοκίες της αστικής τάξης [σύμφωνα με τη μία ερμηνεία] και τα ‘μικρο-συμφέροντα’ του μικροαστισμού, [σύμφωνα με την αντίπαλη] συνιστούν τους ηθικούς αυτουργούς της παρακμής.
Ακριβώς επειδή οι ‘gay’ αποτελούν μια φασματική ομάδα, δηλαδή μια ομάδα πολύ πιο απροσδιόριστη, ασύνταχτη και κατακερματισμένη από την αστική ή τη μικροαστική τάξη, οι φιγούρες τους παρέμεναν εξόριστες από αυτό το ιδεολογικό πόλεμο. Η παραβατική σεξουαλικότητα δεν μπορούσε να νοηθεί ως ‘διακύβευμα’, ‘συμφέρον’ ή ‘δικαίωμα’: δεν εξέφραζε κάποια συμπαγή συλλογικότητα. Αδυνατούσε να συνδεθεί με ένα σαφές πολιτικό υποκείμενο.
Από αυτήν την άποψη η λογοκρισία ενός τηλεοπτικού φιλιού επαναπροσδιόρισε το πολιτικό πρόσημο της ερωτικότητας. Ανώμαλος ή Queer δεν θεωρείται πια μόνο ο άντρας που κάνει σεξ με άντρες ή ένα τραβεστί που εκδίδεται στο δρόμο ή ένας κατατονικός οροθετικός. Ξαφνικά η ανώμαλία συνδέθηκε  ευρύτερα με τη τηλεθέαση και τις επιπλοκές της. Ανώμαλος τώρα μπορεί να είναι ένας άνεργος σαρανταπεντάρης τηλεθεατής που ζει σε μια σκοτεινή τρύπα στην πλατεία Κυψέλης, ένας ονειροπόλος μαθητής γυμνασίου που εξαρτάται οικονομικά από τους Χρυσαυγίτες γονείς του, ένας  μοναχικός κάτοικος της επαρχίας που μιλάει σα βικτοριανός ευγενής στις κότες του. ‘Για ποια άτομα κύριε ισχύει η ανωμαλία; ’ ‘Για όλους όσους  ένα τηλεοπτικό φιλί μπορεί να είναι το μοναδικό ευτυχισμένο φιλί της ημέρας’  Το φασματικό φιλί αντανακλά κάτι από τη φασματικότητα της (άπορης) ζωής τους.
Η φτώχεια αλλάζει τη σεξουαλικότητα όλων μας ακριβώς επειδή συνταράζει την κοινωνικότητα, γρονθοκοπεί τη φαντασία και συντρίβει την καθημερινότητα. Η κρίση τονίζει — ακόμη και σε όσους σιχαίνονται τη ψυχιατρική – ότι η σεξουαλικότητα είναι ένα κατεξοχήν ονειρικό βίωμα, μια κατάσταση του μυαλού, μια κλωτσιά της μνήμης στα γεννητικά όργανα και τανάμπαλιν. Υπό αυτήν την έννοια, η φτώχεια μεταμορφώνει τους πάντες σε σεξουαλικές μειονότητες. Μεταστρέφει για πάντα το νόημα της λέξης ‘ανωμαλία’. Τώρα πια η λέξη υπονοεί κάτι πολύ περισσότερο από ομο-ερωτισμό. Γιορτάζει μια εναλλακτική εκδοχή ενηλικίωσης. Επιτάσσει διαφορετικές τεχνικές (ονειρικής) επιβίωσης.
Ανωμαλία (Queerness) σήμερα είναι η πεισματάρικη ανάπτυξη συναισθημάτων, επιθυμιών και διαφορετικοτήτων μέσα σε ένα ευάλωτο, εύθραυστο και ασταθές καθεστώς ζωής.  Είναι η ικανότητα να είσαι δημιουργικός παρότι αντι-παραγωγικός, σεξουαλικός χωρίς σεξ, σταρ χωρίς κοινό, εύπορος χωρίς λεφτά, ποιητής χωρίς δάφνες. Πάνω απ’ όλα, είναι μια μια στάση ζωής που αγκαλιάζει όλα εκείνα τα ετερο-σεξουαλικά ή ομοφυλοφιλικά άτομα που επιμένουν να συναντούν παράξενους ανθρώπους, παράξενες ιδέες και παράξενα μέρη καθώς σκοτώνονται… για να επιβιώσουν.

[κειμενο: Αλεξανδρος Π. Εικόνες: Πάνος Μιχαήλ]

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου