23.4.09

Η Διπλωματία της Απόλαυσης



[ κείμενο: Αλέξανδρος Πόλις ]
Αυτό το Σαββατοκύριακο βρέθηκα να περπατάω στο Birmingham. Με ξεναγούσε η Βέρα, που μένει εκεί τα τελευταία πέντε χρόνια μελετώντας τα καπρίτσια της υστεροβυζαντινής διπλωματίας. Μου είπε ότι ήταν μια διπλωματία που άνθιζε όταν όλα τα υπόλοιπα κατέρρεαν. Η παρακμή μιας ιδιότητας σήμαινε της ακμή μιας άλλης: όταν χάνεις την πυγμή του όπλου αναπτύσσεις την τσαχπινιά της σκέψης. H Βέρα μου είπε ακόμη ότι καθώς μελετούσε την κατάρρευση του Βυζαντίου, είδε και τη δική της αντοχή να καταρρέει. Δε βλέπει την ώρα να γυρίσει στην Αθήνα και να φύγει από καταραμένο Birmingham που μοιάζει οπώς θα έμοιαζε ο κόσμος αν στον 'Αρχοντα του Δαχτυλιδιού' νικούσαν οι κακοί, δηλαδή σαν ένα βιομηχανικό σπυρί στην καρδιά της Αγγλικής επαρχίας. Η πόλη έγινε θρύψαλα στον Δεύτερο Παγκόσμιο και μετά ανοικοδομήθηκεαπό μέταλλο, γυαλί και τούβλο. Τις καθημερινές κουρδισμένη δουλειά στο εργοστάσιο και το Σάββατο ξεκούρδιστη κραιπάλη στους δρόμους.


Στον ομφάλιο λώρο της πόλης, το εμπορικό κέντρο Selfirdges, που μοιάζει με μπουρμπουλήθρα φτιαγμένη από άλλες μικρές μπουμπουλήθρες, λικνίζεται σαν κύμα δίπλα σε ένα καθεδρικό ναό, και τα δυο μαζί κοιτάζουν από ψηλά, ένα αχανές εργοστασιακό πέλαγος. Το τοπίο που βλέπουν μοιάζει σα μια απολιθωμένη θάλασσα, ενά γλυπτό από κάρβουνο, μια ηφαιστειακή κωλοτρυπίδα.Σκέφτηκα ότι αυτό το κακό ξόρκι μπορεί να είναι και η πεμπτουσία της πόλης: όπως η λάβα κάνει το έδαφος γόνιμο, έτσι και για κάθε θυσία ίσως να υπάρχει κάποια ανταμοιβή. Ποια είναι η μυστική ανταμοιβή αυτής της πόλης; Δε μπορώ να μιλήσω εξ όνοματος των κατοίκων της, που η εικόνα τους Σάββατο βράδυ, παρέπεμπε σε ξεφάντωμα πειρατικού καραβιού.

Αυτό που έδωσε σε μένα πάντως η πόλη είναι ένα μάθημα, όχι μόνο βυζαντινής αλλά επίσης γεωμετρικής και συμβολικής διπλωματίας. Bλέποντας το καμπύλο εμπορικό κέντρο δίπλα στον ευθύγραμμο ναό, σκέφτηκα ότι στην Ελλάδα αυτή η γεωμετρική σχέση είναι ανάστροφη: οι τρούλοι των εκκλησιών, αποτελούν, μαζί με τους ηλιακούς θερμοσίφωνες, τη μόνη ασυμφωνία καμπυλότητας ανάμεσα στο ευθύγραμμο κόσμο των πολυκατοικιών. Επίσης βλέποντας την καμπυλότητα του εμπορικού να περικλείει σαν ειρωνικό χαμόγελο τον το γωνιώδη ναό, σκέφτηκα, ότι κάποτε ήταν η θεολογία που περιέκλειε κυκλικά τη γνώση. Αναρωτήθηκα λοιπόν μήπως τελικά αυτές οι κυκλικές μανούβρες ήταν το αποκύημα μιας ηδονοθηρικής διπλωματίας, μια διπλωματίας που ήθέλε να φυτέψει, στον εγκλεισμό της γνώσης, ένα νέο σύστημα ηδονής.


Στον εδεμικό κήπο όπου όλα είναι εφικτά, η απόλαυση της γεύσης χάνεται, για να επιστρέψει μέσα από την αύρα του απαγορευμένου φρούτου της γνώσης. Η ηδονή των αισθήσεων ανθίζει ξανά στο σκοτάδι της απαγόρευσης. Η απαγόρευση της γνώσης καλλιεργεί την επαναστατικότητα της ηδυπάθειας. Έίναι μια περιπέτεια των αισθήσεων που περνά μέσα από το λαβύρινθο της φαντασίας: το μυστηρίο γίνεται ο μίτος της ηδονής. Εφόσον η απόκρυψη βρίσκει τρόπους να χαμογελά τυρρανικά στην αποκάλυψη, η ηδονή μπορεί να πολλαπλασιάζεται επ' άπειρον.

Το Birmingham και η Αθήνα είναι αστικές δυστοπίες, τόποι πτώσης και δεινών: η αναστροφή του παραδείσου. Το καμπύλο σχήμα όμως του εμπορικού κέντρου του Selfridges και ο καμπύλος τρούλος των ελληνικών εκκλησιών προσγειώνουν την ηδονή στα μαθηματικά με τον ίδιο τρόπο που οι πρωτόπλαστοι ανακαλύπτουν την ηδονή στην πτώση: αν θες να μάθεις το μυστικό της απόλαυσης πρέπει να επινοήσεις ένα μυστήριο και μετά να εκφράσεις γεωμετρικά την αποτυχία της επίλυσης.

1 σχόλιο: