Παράλληλοι Κόσμοι [ Ι ]

Η θεωρία της σχετικότητας γαλούχησε το ψωνιστήρι στα Βραχάκια της Βουλιαγμένης.

Να μάθεις να περπατάς με ψηλοτάκουνο στην καυτή πέτρα, σα να ανεμίζεις ένα βατραχόπεδιλο στο πάτο μιας μαύρης τρύπας.

Η Διπλωματία της Απόλαυσης

[ κείμενο: Αλέξανδρος Πόλις ]
Αυτό το Σαββατοκύριακο βρέθηκα να περπατάω στο Birmingham. Με ξεναγούσε η Βέρα, που μένει εκεί τα τελευταία πέντε χρόνια μελετώντας τα καπρίτσια της υστεροβυζαντινής διπλωματίας. Μου είπε ότι ήταν μια διπλωματία που άνθιζε όταν όλα τα υπόλοιπα κατέρρεαν. Η παρακμή μιας ιδιότητας σήμαινε της ακμή μιας άλλης: όταν χάνεις την πυγμή του όπλου αναπτύσσεις την τσαχπινιά της σκέψης. H Βέρα μου είπε ακόμη ότι καθώς μελετούσε την κατάρρευση του Βυζαντίου, είδε και τη δική της αντοχή να καταρρέει. Δε βλέπει την ώρα να γυρίσει στην Αθήνα και να φύγει από καταραμένο Birmingham που μοιάζει οπώς θα έμοιαζε ο κόσμος αν στον 'Αρχοντα του Δαχτυλιδιού' νικούσαν οι κακοί, δηλαδή σαν ένα βιομηχανικό σπυρί στην καρδιά της Αγγλικής επαρχίας. Η πόλη έγινε θρύψαλα στον Δεύτερο Παγκόσμιο και μετά ανοικοδομήθηκεαπό μέταλλο, γυαλί και τούβλο. Τις καθημερινές κουρδισμένη δουλειά στο εργοστάσιο και το Σάββατο ξεκούρδιστη κραιπάλη στους δρόμους.

Στον ομφάλιο λώρο της πόλης, το εμπορικό κέντρο Selfirdges, που μοιάζει με μπουρμπουλήθρα φτιαγμένη από άλλες μικρές μπουμπουλήθρες, λικνίζεται σαν κύμα δίπλα σε ένα καθεδρικό ναό, και τα δυο μαζί κοιτάζουν από ψηλά, ένα αχανές εργοστασιακό πέλαγος. Το τοπίο που βλέπουν μοιάζει σα μια απολιθωμένη θάλασσα, ενά γλυπτό από κάρβουνο, μια ηφαιστειακή κωλοτρυπίδα.Σκέφτηκα ότι αυτό το κακό ξόρκι μπορεί να είναι και η πεμπτουσία της πόλης: όπως η λάβα κάνει το έδαφος γόνιμο, έτσι και για κάθε θυσία ίσως να υπάρχει κάποια ανταμοιβή. Ποια είναι η μυστική ανταμοιβή αυτής της πόλης; Δε μπορώ να μιλήσω εξ όνοματος των κατοίκων της, που η εικόνα τους Σάββατο βράδυ, παρέπεμπε σε ξεφάντωμα πειρατικού καραβιού.

Αυτό που έδωσε σε μένα πάντως η πόλη είναι ένα μάθημα, όχι μόνο βυζαντινής αλλά επίσης γεωμετρικής και συμβολικής διπλωματίας. Bλέποντας το καμπύλο εμπορικό κέντρο δίπλα στον ευθύγραμμο ναό, σκέφτηκα ότι στην Ελλάδα αυτή η γεωμετρική σχέση είναι ανάστροφη: οι τρούλοι των εκκλησιών, αποτελούν, μαζί με τους ηλιακούς θερμοσίφωνες, τη μόνη ασυμφωνία καμπυλότητας ανάμεσα στο ευθύγραμμο κόσμο των πολυκατοικιών. Επίσης βλέποντας την καμπυλότητα του εμπορικού να περικλείει σαν ειρωνικό χαμόγελο τον το γωνιώδη ναό, σκέφτηκα, ότι κάποτε ήταν η θεολογία που περιέκλειε κυκλικά τη γνώση. Αναρωτήθηκα λοιπόν μήπως τελικά αυτές οι κυκλικές μανούβρες ήταν το αποκύημα μιας ηδονοθηρικής διπλωματίας, μια διπλωματίας που ήθέλε να φυτέψει, στον εγκλεισμό της γνώσης, ένα νέο σύστημα ηδονής.

Στον εδεμικό κήπο όπου όλα είναι εφικτά, η απόλαυση της γεύσης χάνεται, για να επιστρέψει μέσα από την αύρα του απαγορευμένου φρούτου της γνώσης. Η ηδονή των αισθήσεων ανθίζει ξανά στο σκοτάδι της απαγόρευσης. Η απαγόρευση της γνώσης καλλιεργεί την επαναστατικότητα της ηδυπάθειας. Έίναι μια περιπέτεια των αισθήσεων που περνά μέσα από το λαβύρινθο της φαντασίας: το μυστηρίο γίνεται ο μίτος της ηδονής. Εφόσον η απόκρυψη βρίσκει τρόπους να χαμογελά τυρρανικά στην αποκάλυψη, η ηδονή μπορεί να πολλαπλασιάζεται επ' άπειρον.

Το Birmingham και η Αθήνα είναι αστικές δυστοπίες, τόποι πτώσης και δεινών: η αναστροφή του παραδείσου. Το καμπύλο σχήμα όμως του εμπορικού κέντρου του Selfridges και ο καμπύλος τρούλος των ελληνικών εκκλησιών προσγειώνουν την ηδονή στα μαθηματικά με τον ίδιο τρόπο που οι πρωτόπλαστοι ανακαλύπτουν την ηδονή στην πτώση: αν θες να μάθεις το μυστικό της απόλαυσης πρέπει να επινοήσεις ένα μυστήριο και μετά να εκφράσεις γεωμετρικά την αποτυχία της επίλυσης.

H Candy-Candy και το κουτί της Πανδώρας

πάτηστε πάνω στις εικόνες για να διαβάσετε την ανάρτηση

[διάβασε ολόκληρη την ανάρτηση σε μορφή PDF. Στην πάνω δεξιά άκρη του πλαισίου πάτησε "Request Download Ticket" και μετά "Λήψη / download", για να κατεβάσεις το αρχείο εδώ. Αν για κάποιο λόγο δε μπορείς να κατεβάσεις το αρχείο, δοκίμασε εδώ, ή μίλα μας]

The Elefant Will Never Forget

Μία από τις ημέρες που την ημέρα που η Αθήνα καιγόταν είδα ένα τραμ να καίγεται.. στο σινεμά: ένα βρετανικό ντοκιμαντέρ του 1957 που λεγόταν The elephant will never forget, ξεκίνουσε με πλάνο του ελέφαντα από το Elephant and Castle, δηλαδή με το άγαλμα ενός ελέφαντα, σήμα κατατεθέν της ομώνυμης συνοικίας του Λονδίνου, που σήμερα είναι υψωμένο σε περίοπτη θέση, δίπλα στη σταση του υπόγειου τρένου, μπροστά από ένα ερειπωμένο (και εμετικό) εμπορικό κέντρο της δεκαετίας του ‘60.

Όταν, πριν από μερικά χρόνια μετακόμισα στο Λονδίνο και πρωτοείδα από κοντά αυτό το αντικείμενο, μου θύμισε τη διακόσμηση των εμπορικών βιτρίνων στην Ελλάδα -κουρδιστά ζωάκια, γύψινα αγάλματα και εξωτικά μπιμπελό, πλαισιωμένα από πλαστικές φυλλωσιές και ροζ μάρμαρα. Μια εικαστική ανάπτυξη του ευτελούς δίπλα στην πόρτα σου...κι όμως! το θυμάμαι πολύ καλά: όλος αυτός ο έγχρωμος μικρόκοσμος δεν ήταν μια απλή δαντέλα ασχήμιας στο πολεοδομικό τραπεζομαντίλο της πόλης, ήταν ταυτόχρονα μια αλλόκοτη σήμανση του μαγικού κεντημένη πάνω στην ασημαντότητα. Αν το προάστειο πο μεγάλωσα-το ονειρεμένο Μενίδι- αποτελούσε την ‘έρημο του πραγματικού’ που μου αναλογούσε, τότε οι βουτηγμένες στο κιτς βιτρίνες έφερναν κοντά μου μια όαση του εξωπραγματικού. Αν πρόσεχες καλά μπορούσες να διαβάσεις μέσα τους ιερογλυφικά σήματα και πλεκτάνες νοήματος: μπορούσες να δεις ότι τα ρομποτάκια αποτελούσαν γεωμετρική αναπαράσταση λέξεων, οι γλάστρες ομοιώματα εξω-γαλαξιακής οικολογίας και οι κορνίζες πύλες του λυκόφωτος.

Όταν ήρθα στο Λονδίνο φορούσα ακόμη πεισματικά στο μυαλό αυτό το παραμορφωτικό φακό και σκεφτόμουν με περηφάνια ότι αυτός είναι ο σπόρος μου και ότι έπρεπε να βρω πρόσφορο έδαφος για να τον κάνω να ανθίσει. Η πόλη παρά τα αριστουργηματικά της πάρκα έμοιαζε από πολλές απόψεις σαν ένα τεράστιο θερμοκήπιο στις παρυφές του βόρειου πόλου -θερμοκήπιο γεμάτο δηλητηριώδεις αναθυμιάσεις, χημικά λιπάσματα και γενικά ουσίες θρεπτικές για πλαστικά λουλούδια και ψεύτικα ζωάκια- σαν το ελέφαντα στο Elephant and Castle που, από ειρωνική σύμπτωση, κατάγεται από ένα αστικό όραμα του 18ου αιώνα: κάποιος κάτοικος της περιοχής είχε δει στον ουρανό έναν ελέφαντα να κουβαλάει ένα πύργο. Η ιστορία διαδόθηκε, ο ελέφαντας στόλισε την πρόσοψη μιας pub και η περιοχή πήρε το όνομα του και μετεξελίχθηκε σε ένα κεντρικό, πλην παρακμιακό μέρος της πόλης. Βρωμικό, υποβαθμισμένο και πολύχρωμο, όπως το Μενίδι.

Το ντοκιμαντέρ όμως που τιτλοφορείται The Elephant will never forget δεν αναφέρεται στην ιστορία της περιοχής, αλλά στο τέλος της ιστορίας του τραμ. Αυτό που δε θα ξεχάσει ο ελέφαντας, σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ, είναι η συγκινισιακή δύναμη του τραμ, που στο τέλος της ταινίας καίγεται. Όταν στο Λονδίνο προβάλλονταν αυτές οι πυρπολημένες αναμνήσεις ενός μπιμπελό ελέφαντα, οι εμπορικοί δρόμοι της Αθήνας καίγονταν από τις μολότοφ των διαδηλωτών. Σε αυτούς τους δρόμους ταξίδευα από το Μενίδι με λεωφορείο, όχι με τραμ: η διαδρομή ήταν μεγάλη, και όταν δεν κοιμόμουν, περίμενα να συμβεί κάτι αλλόκοτο. Π.χ να συναντήσω τον Curt Cobain μεταμφιεσμένο σε Αλβανό ή το Δημήτρη Παπαιώννου μεταμφιεσμένο σε δεκαεξαχρονη μκροαστή μπαλαρίνα να χορεύει πάνω στη οροφή, με φόντο τις ρέουσες βιτρίνες του Μενιδίου, των Αγιων Αναργυρων, της Λιοσίων -όπως ακριβώς μια χοντρή πανκ μπαλαρίνα χορεύει γύρω από τη φωτιά σε μια ονειρική σεκάνς στο Jubilee του Derek Jarman.

Οι φωτιές στην Αθήνα κούνησαν την μνήμη μου όπως κουνούσαν το λεωφορείο οι λακούβες στην οδο Αθηνών (που συνδέει το Μενίδι με τους Αγίους Αναργύρους). Με αυτά και με αυτα άρχισα τελικά να αναρωτιέμαι αν μαζί με τις βιτρίνες στην Αθήνα καίγoνταν τελικά όλα τα ίχνη των συνειρμών μου: οι κορνίζες του λυκόφωτος, τα ρομπότ συλλαβικής γραφής, οι γλάστρες του διαστημάτος. Οι εικόνες φωτιάς στην πόλη έγιναν επετεικοί θρίαμβοι φαντασίας: αντίο τραμ, αντίο βιτρίνες, αντίο Αθήνα, αντίο νεότητα. Φεύγοντας από τη σκοτεινή αίθουσα ένιωσα ελαφρύς σαν ένας πλαστικός ελέφαντας με ένα πύργο στην πλάτη να διασχίζει τον ουρανό μιας ανύρπακτης πόλης.

Μπορείτε να κατεβάσετε το εικονογραφημένο πλήρες κείμενο σε μορφή PDF (συμπιεσμένο σε rar ~10Mb) στο παρακάτω link:
http://ifile.it/0qd6su4

(πατήστε πάνω στο "request download ticket" και μετά στο "download".)